Trong thế giới công nghệ, BA (Business Analyst - Chuyên viên phân tích nghiệp vụ) được coi là "người phiên dịch". Họ đứng giữa khách hàng (người có nhu cầu nhưng không hiểu kỹ thuật) và đội ngũ phát triển (người làm kỹ thuật nhưng không hiểu sâu về kinh doanh).


1. BA làm gì trong dự án công nghệ?

Nhiệm vụ cốt lõi của BA là đảm bảo phần mềm được xây dựng ra giải quyết đúng vấn đề của doanh nghiệp.

  • Khơi gợi yêu cầu (Elicitation): Gặp gỡ khách hàng để đặt câu hỏi, tìm hiểu xem họ thực sự cần gì (đôi khi khách hàng nói họ muốn cái A, nhưng thực tế họ cần cái B).

  • Phân tích & Tài liệu hóa: Chuyển lời nói của khách hàng thành các biểu đồ, tài liệu kỹ thuật (như User Stories, SRS, Wireframes) để lập trình viên đọc là hiểu phải code gì.

  • Quản lý thay đổi: Khi khách hàng muốn đổi ý giữa chừng, BA phải đánh giá xem thay đổi đó ảnh hưởng thế nào đến hệ thống hiện tại.

  • Kiểm thử chấp nhận (UAT): Kiểm tra xem sản phẩm hoàn thiện có đúng với yêu cầu ban đầu mà khách hàng đưa ra hay không.

2. Phân biệt BA và PM

Rất nhiều người nhầm lẫn hai vị trí này vì cả hai đều đi họp nhiều và làm việc với khách hàng. Tuy nhiên, trọng tâm của họ khác nhau hoàn toàn:

Tiêu chíBusiness Analyst (BA)Project Manager (PM)
Trọng tâmSản phẩm (WHAT): Phần mềm có những tính năng gì? Giải quyết việc gì?Dự án (HOW/WHEN): Làm sao để dự án về đích đúng hạn? Tốn bao nhiêu tiền?
Câu hỏi chínhHệ thống này hoạt động như thế nào? Người dùng dùng nó ra sao?Khi nào xong việc này? Ai làm việc kia? Có đủ người không?
Công việc hàng ngàyVẽ biểu đồ, viết tài liệu yêu cầu, làm rõ logic nghiệp vụ.Lập kế hoạch, quản lý rủi ro, đốc thúc tiến độ, báo cáo ngân sách.
Mối quan hệTập trung vào sự hài lòng của người dùng về tính năng.Tập trung vào sự hài lòng của khách hàng về tiến độ và chi phí.

3. Ví dụ dễ hiểu về sự phối hợp giữa BA và PM

Hãy tưởng tượng bạn đang xây dựng một ứng dụng đặt đồ ăn:

  • BA sẽ nghiên cứu và quyết định: "Ứng dụng cần có chức năng thanh toán bằng ví điện tử, vì người dùng trẻ bây giờ ít dùng tiền mặt. Luồng thanh toán phải gồm 3 bước: Chọn ví -> Xác nhận OTP -> Hoàn tất."

  • PM sẽ nhìn vào đó và quyết định: "Để làm chức năng thanh toán này, chúng ta cần 2 lập trình viên Backend, làm trong 2 tuần. Chi phí khoảng 50 triệu. Nếu quá 2 tuần thì sẽ bị trễ ngày ra mắt ứng dụng."

4. Bức tranh tổng thể các vị trí

Để bạn không bị "ngáo" (như từ bạn hỏi lúc đầu) giữa rừng thuật ngữ này, hãy xem sự kết nối:

  1. PM: Giữ cho con tàu đi đúng hướng, đúng giờ, không hết xăng.

  2. BA: Vẽ bản đồ chi tiết những điểm con tàu sẽ đi qua.

  3. Solution Architect: Thiết kế động cơ và cấu trúc con tàu.

  4. DevOps: Xây dựng đường ray và trạm bảo trì tự động để tàu chạy nhanh nhất.

5. Sự giao thoa (Hybrid roles)

Ở các công ty nhỏ, đôi khi một người phải làm cả hai vai trò (PM/BA). Tuy nhiên, ở các dự án lớn, hai vai trò này tách biệt để đảm bảo sự khách quan: BA bảo vệ quyền lợi người dùng (muốn sản phẩm tốt nhất), còn PM bảo vệ dự án (muốn xong việc nhanh nhất).